żołnierz, przewodniczka warszawska, nauczycielka

Urodziła się 10 września 1919 roku w Łapach (woj. podlaskie) jako jedno z sześciorga dzieci Józefa i Stanisławy ze Skłodowskich. W roku 1930 przeniosła się wraz z rodziną do Grudziądza, gdzie ukończyła Szkołę Powszechną im. M. Konopnickiej w 1932 oraz Gimnazjum i Liceum im. Marii z Billewiczów Piłsudskiej w 1937. Od najmłodszych lat działała społecznie — należała do harcerstwa oraz Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Po zdaniu matury w 1937 roku rozpoczęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, które przerwał wybuch II wojny światowej.

Wojna

W pierwszych miesiącach po zajęciu Pomorza przez Niemców Jej rodzina została wysiedlona z Grudziądza. Przebywała w Białystoku do zajęcia miasta przez Armię Czerwoną. Później znalazła się w Warszawie, gdzie przeżyła wojnę wraz z Powstaniem Warszawskim. Podczas okupacji, od maja 1940 roku, pracowała ochotniczo w Biurze Informacyjnym Polskiego Czerwonego Krzyża, niosąc pomoc ofiarom wojny. Ukończyła kurs dla sekretarek. W 1942 roku została zaprzysiężona w Komendzie VII Obwodu Armii Krajowej „Obroża” – Warszawa, gdzie zajmowała się działalnością konspiracyjną. Współpracując z Biurem Ewidencji Ludności m.st. Warszawy (kryptonim „Ratusz”), organizowała i dostarczała autentyczne kennkarty – niemieckie dokumenty tożsamości – dla osób zagrożonych aresztowaniem. Podczas Powstania Warszawskiego służyła w Tajnych Zakładach Wydawniczych, pełniąc funkcje łączniczki i organizatorki pracy drukarni - zmieniała pseudonimy: „Janka”, „Urszula”, „Teresa”.  Za odwagę i zasługi rozkazem dowódcy Armii Krajowej, gen. Tadeusza „Bora” Komorowskiego, została mianowana podporucznikiem AK. Po upadku powstania trafiła do niewoli niemieckiej – przebywała w stalagach Lamsdorf, Altenburg i w oflagu Molsdorf.  0rganizował chór, który śpiewał piosenki powstańcze i inne polskie pieśni. Kiedy obóz został wyzwolony, Amerykanie zgrupowali kobiety – żołnierzy AK w Burg. Powstańcze i patriotyczne pieśni chóru zostały nagrane przez Radio Luksemburg i nadawane w audycjach dla Polaków w Niemczech. W Burgu poznała Krzesława Kurowskiego, pianistę, jeńca w Oflagu VIIA Murnau. Ślub odbył się w kaplicy obozowej w Murnau, w trzy miesiące po poznaniu się. Była tłumaczką Delegata Rządu Polskiego z Londynu do kontaktów z 3 Armią Amerykańską na teren Bawarii, a potem tłumaczką amerykańskiego komendanta szpitala dla byłych jeńców wojennych w Murnau.

Po powrocie do Polski w listopadzie 1946 roku, wraz z mężem, wróciła do Polski. Była ciężko chora na astmę i gruźlicę płuc. Podjęła pracę głównej księgowej w zakładzie leczniczym w Otwocku, gdzie odzyskała zdrowie. Znajomość języka angielskiego pozwoliła jej na podejmowanie dodatkowych prac w kilku dziedzinach. Była nauczycielką języka angielskiego, pracowałam jako lektorka w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej,

w klubie Instytutu Badań Jądrowych w Świerku. Uzyskała również uprawnienia przewodnika PTTK po Warszawie i przez wiele lat oprowadzała turystów zagranicznych; była też działaczką społeczną tej organizacji.

Piastów

Osiadła w Piastowie, gdzie rozpoczęła nowy etap życia, łącząc działalność zawodową

z aktywną pracą społeczną. Przez dziesięciolecia była związana z lokalnym środowiskiem kombatanckim, współtworząc pamięć o bohaterach Armii Krajowej i historii Polski podziemnej. W Piastowie angażowała się w działalność społeczną i edukacyjną, wspierała inicjatywy patriotyczne i kulturalne, współorganizowała spotkania i uroczystości upamiętniające wydarzenia historyczne. Współpracowała z lokalnymi szkołami (była opiekunką kół historycznych w kilku szkołach w Piastowie), instytucjami kultury

i samorządem, przekazując młodzieży wartości patriotyczne i wiedzę o historii walki

o niepodległość. W Piastowie uczestniczyła w lokalnych inicjatywach pamięci historycznej oraz podejmowała współpracę z Hufcem ZHP Piastów i innymi organizacjami, wspierając edukację młodzieży w duchu patriotycznym. Pani Janina corocznie brała udział w rajdzie ZHP „Szlakiem Naszej Historii”, będąc jedną z ważnych postaci integrujących lokalne środowisko kombatanckie i harcerskie. Była członkiem Rady Honorowej Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Dulag 121. Pani Janina była też obecna przy wielu lokalnych obchodach i przedsięwzięciach.

Działalność
Jako członkini Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej pełniła różne funkcje społeczne, m.in. w Zarządzie Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”. Współpracowała z Fundacją Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Polek w Toruniu, należała do Koła Przyjaciół Memoriału im. gen. Marii Wittek. Była również aktywną autorką i współpracowniczką czasopism kombatanckich – „Biuletynu Informacyjnego” Zarządu Głównego ŚZŻAK oraz miesięcznika „Kombatant”.
Za swoją działalność została uhonorowana licznymi odznaczeniami państwowymi i wojskowymi, w tym:

• Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski,
• Krzyżem Armii Krajowej,
• Warszawskim Krzyżem Powstańczym,
• Krzyżem Partyzanckim,
• Medalem Zwycięstwa i Wolności,
• Odznaką „Za wkład Pomocy Społecznej w ŚZŻAK”,
• Odznaką Honorową Okręgu Warszawa PTTK.

W 2002 roku została awansowana na stopień kapitana, a decyzją Ministra Obrony Narodowej z 15 sierpnia 2010 roku – na stopień majora Wojska Polskiego.
Pani Janina Kurowska zmarła 21 września 2014 r. i została pochowana z honorami wojskowym na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Autorka opracowania Kobiety z Pozostania Warszawskiego w Oflagu IX C w Molsdorf w „Roczniku Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach" (nr 8,1985).

Pamięć i historia, moje wspomnienia i publikacje, Piastów 2001 (dostęp prywatny u rodziny)

Od 1996 aktywnie współpracowała z Fundacją „Archiwum i Muzeum Pomorskie AI oraz Wojskowej Służby Polek" w Toruniu.

Od 1997 należała do Memoriału Generał Marii Wittek. Uczestniczyła w sesjach
popularnonaukowych Fundacji. Podczas IX sesji w 1999 r. przedstawiła referat „Kobiety w Tajnych Wojskowych Zakładach Wydawniczych", który opublikowany został w książce Służba Polek na frontach II wojny światowej (cz. 4. Toruń 2000). Opracowała materiały o wyróżniających się kobietach-żołnierzach zamieszczone w trzecim tomie Sylwetek kobiet-żołnierzy.

Była bliską współpracowniczką gen. prof. E. Zawackiej jako współautorka kilku biogramów w Słowniku biograficznym kobiet odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari (t. 1-2). Sporządzała również informacje o poległych kobietach-żołnierzach.

Jako przedwojenna członkini PWK wspólnie z Fundacją uczestniczyła w zjazdach Garczyniaków organizowanych od 1997 r. w Garczynie k. Kościerzyny.Janina Kurowska, Dwa spotkania z portretem ( Marii z Billewiczów Piłsudskiej), Piastów, czerwiec 2000, Artykuł wydrukowany w Biuletynie Informacyjnym ŚZ ŻAK nr 11/2000

Moi rodzice, Józef i Stanisława ze Skłodowskich Kuleszowie, byli ludźmi o wielkim sercu. Wychowali sześcioro dzieci: trzy córki i trzech synów. Ogromną wagę przywiązywali do patriotycznej tradycji naszego narodu. Wychowywali nas w duchu miłości do wszystkiego, co polskie. Pierwszy wierszyk, którego uczyliśmy się od matki, to był ten znany: „Kto ty jesteś? Polak mały”.

Ojciec był żołnierzem I Korpusu Wojska Polskiego, utworzonego w Rosji w czasie I wojny światowej przez generała Józefa Dowbor-Muśnickiego, dziadek mojej Matki był powstańcem z 1863 roku.

Rodzice uważali, że wszystkie ich dzieci powinny należeć do harcerstwa, i tak było. Moja pierwsza organizacja szkolna to zuchy, a potem harcerstwo. Pamiętam, jak bardzo martwiliśmy się, że urodziliśmy się zbyt późno, by wziąć udział w obronie Lwowa, że Polska odzyskała niepodległość bez naszego udziału Okazało się jednak, że zdążyliśmy dorosnąć, by wziąć udział w obronie tej niepodległości. Po zuchach było harcerstwo, potem Przysposobienie Wojskowe. My, dziewczęta, należałyśmy do Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Stara piosenka mówi, że polskie kobiety w długiej historii walk w obronie Ojczyzny zawsze stały u boku mężczyzn. „O, nie zginęła jeszcze Ojczyzna, póki niewiasty tam czują...”. My te wzorce przechowałyśmy w naszych sercach.

Janina Kurowska, 03.02.2005

Nie sposób przecenić roli, jaką w postawie młodzieży w czasie II. wojny światowej
odegrały wymienione instytucje i organizacje. Polska szkoła w okresie międzywojennym
osiągnęła nie tylko wysoki poziom naukowy, ale uczyła szacunku dla odzyskanej
niepodległości, dla prawdy i prawa. Nie istniał w szkole dylemat podwójnych torów
informacji historycznej, czy interpretacji - szkoła i rodzice - co stało się dramatem
szkoły powojennej. Szkoła była także bazą organizacji harcerstwa i hufców szkolnych
Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

(...)

Inną służbą, prawie całkowicie wykonywana przez kobiety na wszystkich szczeblach
organizacji konspiracji, były szyfry. Praca nad nimi wymagała benedyktyńskiej wprost
cierpliwości, inteligencji, precyzji i ofiarności. Polskie Państwo Podziemne i Armia Krajowa posługiwały się szyframi w szerokim zakresie, lecz nie dysponowały maszynami
szyfrującymi. Żmudną pracę ręcznie wykonywały ze znakomitym skutkiem nasze szyfrantki.
Janina Kurowska, MŁODZIEŻ 2002 do MŁODZIEŻY 1944. KWESTIONARIUSZ.

Przyznanie tytułu Honorowego Obywatela Miasta Piastowa jest kolejnym spośród wielu wyróżnień, jakimi pani Janina Kulesza-Kurowska (pseudonim „Janka”, „Urszula”
i „Teresa”) może się pochwalić. - Jestem naprawdę bardzo wzruszona, bo daje to rzadką okazję do satysfakcji z czegoś, co było przecież dla nas pospolitą sprawą - powiedziała skromnie.

Janina Kurowska, [w] Tomasz Kuźmicz, Honorowy Obywatel Miasta Piastowa, "Kurier Południowy", nr 33(308)/2009/W2

Archiwum historii mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego https://www.1944.pl/archiwum-historii-mowionej/janina-kulesza-kurowska,197.html

Stowarzyszenie Pamięci Powstania Warszawskiego 1944 https://www.sppw1944.org/index.html?/powstanie/kobiety_jency.html

Anna Rojewska, Odeszli od nas, "Biuletyn Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej", Toruń, Rocznik XXVI: 2014 (Nr 64) https://zawacka.pl/uploads/dokumenty/Biuletyn_2014_Net.pdf

Rozmowa z rodziną